کوه تفتان کجاست؟
تفتان بهعنوان بلندترین قله جنوبشرقی ایران و تنها آتشفشان نیمهفعال این بخش از کشور، در استان سیستان و بلوچستان و در نزدیکی شهر خاش واقع شده است. این کوه با چندین قله، دهانههای فعال گوگردی، پوشش گیاهی منحصربهفرد و تنوع چشمگیر طبیعت پیرامونی، یکی از مهمترین پدیدههای زمینشناسی و زیستمحیطی منطقه محسوب میشود. وجود چشمههای آب گرم، دریاچههای ارتفاعات و مسیرهای مختلف صعود نیز جایگاه تفتان را در میان علاقهمندان به طبیعتگردی و کوهنوردی برجسته کرده است. در ادامه این مقاله، نگاهی دقیقتر خواهیم داشت به موقعیت جغرافیایی تفتان، ساختار آتشفشانی آن و ویژگیهایی که این کوه را به یکی از خاصترین نقاط ایران تبدیل میکند.
قله تفتان در کجا قرار دارد؟
کوه تفتان یا قله تفتان، آتشفشانی بزرگ در مرز سیستان و بلوچستان ایران و در شهرستان خاش واقع شده است. این کوه بیش از ۳۹۴۱ متر ارتفاع دارد و شامل چندین قله است. قلهٔ آتشفشانی «چهلتن» مرتفعترین بخش تفتان است که در شمال دریای مکران قرار دارد و فاصلهٔ آن تا زاهدان حدود ۱۰۰ کیلومتر است. خروج بخار گوگرد از سه دهانهٔ فعال آن بهطور دائمی دیده میشود و سنگ غالب این کوه آندزیت است.
مسیر دسترسی به کوه تفتان
برای رسیدن به تفتان باید از جادهٔ زاهدان–خاش به سمت شمال حرکت کنید. پس از حدود ۲۰ کیلومتر، تابلوی مسیر دسترسی به قلهٔ تفتان نمایان میشود. با ادامه مسیر و طی حدود ۱۳۰ کیلومتر، به خروجی روستاهای تمندان و کوشه میرسید. از این نقطه تا گذرگاه تقریباً ۲۰ کیلومتر راه است و در سمت راست مسیر تابلوی اردوگاه دیده میشود. پس از رسیدن به گذرگاه، تنها ۸ کیلومتر تا اردوگاه تفتان باقی میماند.
در ارتفاعات تفتان سه دریاچهٔ شناختهشده وجود دارد که در میان آنها دریاسر معروفترین است. دو دریاچهٔ دیگر در بخش شمالی کوه قرار دارند و عمق کمی دارند. همچنین رودخانههایی مانند لادیز و گز از دامنههای تفتان سرچشمه میگیرند و به مناطق پاییندست حیات میبخشند.
مسیرهای صعود به قله
چهار مسیر اصلی برای صعود به تفتان وجود دارد:
- مسیر پناهگاه (جبهه غربی) – پرترددترین مسیر و دارای پناهگاه رسمی
- مسیر روستای ترشاب (شرق)
- مسیر روستای تمین (شمال)
- مسیر سنگان–خنجک (شمالشرق)
مسیر پناهگاه بهدلیل امکانات و دسترسی مناسب، محبوبترین گزینه میان کوهنوردان است.
خواندنی مفید :در کوهنوردی چه وسایلی لازم است؟
بهترین زمان صعود به کوه تفتان
از آنجا که تفتان در تابستان بسیار گرم و در پاییز و زمستان بسیار سرد است، بهترین زمان صعود فصل بهار است. ماه آوریل مناسبترین زمان برای پیمایش این آتشفشان زیباست؛ کوهی با پوشش گیاهی ویژه و چشماندازهای متنوع. همراه داشتن دوربین توصیه میشود، زیرا مسیر پر از مکانهای عالی برای عکاسی است.
قلههای نرکوه و مادهکوه
تفتان دو قلهٔ اصلی دارد: نرکوه و مادهکوه.
نرکوه در شمالغرب قرار دارد، دو دهانهٔ آتشفشانی دارد و قدیمیتر از مادهکوه است. در مقابل مادهکوه در جنوبشرق واقع شده و بهدلیل جریانهای گدازهای تازهتر، ظاهر جوانتری دارد و دستکم سه دهانهٔ فعال در آن دیده میشود. سنگ مادر هر دو قله عمدتاً آندزیتی است.
فعالیت آتشفشانی تفتان
گزارشهای تاریخی دربارهٔ فورانهای قطعی تفتان دقیق نیستند، اما جوانترین تاریخهای رادیومتری، سن حدود ۶۹۵۰ سال قبل را برای برخی فورانها نشان میدهند. امروزه تفتان بهدلیل دودزایی شدید شناخته میشود و خروج بخار و گازهای سولفوره از فاصلههای دور قابل مشاهده است. بیشترین این فعالیتها در بخش ماترکوه دیده میشود. همچنین وجود چشمههای آب گرم و بخارهای گوگردی نشان میدهد که تفتان بخشی از یک سامانهٔ زمینگرمایی فعال است.
جایگاه زمینشناسی تفتان
تفتان به همراه آتشفشان بزمان در ایران و کوه سلطان در پاکستان، بخشی از کمان آتشفشانی مکران را تشکیل میدهد؛ کمانی که بر روی سنگهای رسوبی کرتاسه ائوسن توسعه یافته است. این ساختار نتیجهٔ فرورانش صفحهٔ اقیانوسی عربستان به زیر صفحهٔ ایران در ناحیهٔ مکران است و فعالیت آتشفشانی این منطقه را توضیح میدهد.
گیاهان ویژه در دامنههای تفتان و دیگر ویژگیها
استان سیستان و بلوچستان یکی از بهترین مناطق ایران برای رشد گیاهان دارویی بهشمار میآید. وجود بیش از ۳۰۰ گونه گیاه دارویی مانند چای ترش، لیموترش، آویشن و حنا، این استان را به یک قطب تولید گیاهان دارویی تبدیل کرده است.
در دامنههای تفتان نیز شرایط طبیعی برای رشد این گیاهان بسیار مناسب است. بخارهای گوگردی که از آتشفشان نیمهفعال تفتان خارج میشود و مواد معدنی موجود در چشمههای ارتفاعات، محیطی غنی برای پرورش گیاهان دارویی فراهم کردهاند. در مناطقی مانند میرجاوه و خاش بخشی از زمینها بهصورت دستی برای کشت این گیاهان آماده شدهاند.
برای علاقهمندان به طبیعت و گیاهان دارویی، بازدید از این منطقه فرصتی کمنظیر است؛ هم برای دیدن این گونهها در زیستگاه طبیعیشان و هم برای خرید محصولات محلی. این روند میتواند گامی مثبت در جهت گردشگری مسئولانه در این استان باشد.
چشمههای آب گرم و ویژگیهای درمانی تفتان
جاذبههای تفتان تنها به پوشش گیاهی آن محدود نمیشود؛ چشمههای آب گرم و حوضچههای درمانی این منطقه نیز هرساله گردشگران زیادی را جذب میکنند. آبهای گرم این ناحیه بهطور طبیعی و مداوم از دل زمین خارج میشوند و به دلیل غلظت بالای مواد معدنی، کاربرد درمانی دارند.
آب چشمهها بهدلیل توان بالای حلکنندگی، سرشار از املاحی مانند کلسیم، لیتیوم و حتی رادیوم است؛ عناصری که بسته به ساختار زمینشناسی منطقه متفاوتاند. باور بسیاری از مردم محلی و گردشگران به خواص شفابخش این املاح، باعث شده این چشمهها بهعنوان یک مقصد درمانی و طبیعی مورد توجه قرار گیرند.
جاذبههای فراتر از تفتان
همانطور که اشاره شد، زیباییهای استان سیستان و بلوچستان تنها محدود به کوه تفتان نیست. این منطقه مجموعهای از چشماندازها و جاذبههای طبیعی دارد که میتوان ساعتها در کنار آنها به گشتوگذار پرداخت. چابهار یکی از این نقاط برجسته است؛ شهری که بهتنهایی یک بهشت طبیعی در جنوبشرق ایران محسوب میشود.
سخن پایانی
تفتان فقط یک آتشفشان بلند در جنوبشرق ایران نیست؛ چشماندازی زنده و تاثیرگذار است که طبیعت، زمینشناسی و فرهنگ بومی را در کنار هم معنا میکند. ترکیب قلههای گوگردخیز، پوشش گیاهی ویژه، چشمههای آب گرم و مسیرهای صعود متنوع، این کوه را به یکی از مکانهایی تبدیل کرده که شناخت آن، نگاه تازهای به زیباییهای کمترشناختهشده سیستان و بلوچستان میدهد. تفتان هنوز بخشهایی دارد که کشف نشده باقی مانده و هر بار دیدار از آن تجربهای متفاوت و واقعی از طبیعت ایران را رقم میزند.
به پایان این مطلب درباره “کوه تفتان کجاست؟” رسیدیم. امیدواریم برای شما مفید بوده باشد و همچنین پیشنهاد می کنیم از سایر مطالب زیر نیز دیدن کنید.
مطالب مرتبط پیشنهادی: