رشته کوه البرز کجاست؟
رشتهکوههای البرز، که میان فلات مرکزی ایران و سواحل دریای خزر کشیده شدهاند، بهعنوان خانه سیمرغ افسانهای شناخته میشوند و هزاران افسانه و اسطوره را در دل خود جای دادهاند. این منطقه با داشتن دهها قله زیبا و فراموشنشدنی، یکی از مقصدهای محبوب کوهنوردان و طبیعتگردان است. در این مقاله از سایت هوراز، ابتدا به معرفی رشتهکوههای البرز و بخشهای مختلف آن میپردازیم و سپس قلههای اصلی این رشتهکوه را از دیدگاه کوهنوردی بررسی خواهیم کرد.
رشتهکوه البرز کجاست؟
رشتهکوههای البرز، اصلیترین رشتهکوههای شمال ایران هستند که بهطور طبیعی از مرز آذربایجان در جنوبغربی دریای خزر شروع شده و تا منطقه خراسان در شمالشرقی ایران امتداد مییابند. این رشتهکوه حدود ۹۰۰ کیلومتر طول دارد. رشتهکوههای البرز، دریای خزر را از نواحی مرکزی ایران جدا میکنند. بخش غربیتر این رشتهکوهها اغلب با نامهای تالش یا بُغروُد داغ شناخته میشود. دو قله مرتفع ایران، دماوند و علمکوه، در این رشتهکوهها قرار دارند.
منشأ نام البرز
نام “البرز” از واژهی “هرا برزیتی” گرفته شده است که به یک کوه افسانهای در آوِستا اشاره دارد. در این واژه، “برزیتی” به معنی بلند است که هنوز هم در زبان فارسی مورد استفاده قرار میگیرد و پیشوند “هرا” ریشههای هندو-اروپایی دارد که به معنی مراقبت و نگهبانی است. در زبان فارسی میانه (پهلوی)، این نام به “هرا بروز” و سپس به “البرز” تغییر یافته است.
در اصل، رشتهکوه البرز به همراه رشتهکوه همسایهاش در شرق، کوههای کوپت داغ، از نوع آتشفشانی هستند و ویژگی عمودی خاص این نوع را حفظ کردهاند و تقریباً بهصورت دیواری از سواحل جنوبی دریای خزر بالا میروند. این رشتهکوه یکی از بلندترین رشتهکوههای قاره است و بلندترین قله آن، قله دماوند با ارتفاع ۵۶۷۱ متر است. البرز همیشه در اسطورهشناسی ایرانی مهم بوده و بهعنوان یک پایگاه دورافتاده برای قهرمانان و خدایان افسانهای شناخته میشود.
سه بخش رشتهکوههای البرز
از نظر جغرافیایی، رشتهکوههای البرز به سه بخش اصلی تقسیم میشوند: بخش غربی، مرکزی و شرقی. در ادامه به بررسی هر رشته کوه به صورت جداگانه می پردازیم.
البرز غربی کجاست؟
رشتهکوههای غربی البرز به طول ۲۰۰ کیلومتر از جنوب به جنوبشرق امتداد دارند و عرض آنها از ۲۴ تا ۳۲ کیلومتر متغیر است. این بخش شامل یک خطالراس نامتقارن با شیب تند به سمت دریای خزر است. قلههای این بخش بهندرت از ۳,۰۰۰ متر ارتفاع دارند. در غرب و نزدیک مرز آذربایجان، در ارتفاع ۱,۵۰۰ متر از سطح دریا یک فرورفتگی وجود دارد. رودخانه سفید، که از تلاقی رودخانههای قزلاوزن و شاهرود تشکیل میشود، تنها رودخانهای است که عرض کامل این رشتهکوه را قطع میکند. رشتهکوههای غربی البرز مرز میان استان گیلان و فلات مرکزی ایران را مشخص میکنند.
رشتهکوههای مرکزی البرز
رشتهکوههای مرکزی البرز به طول ۴۰۰ کیلومتر امتداد دارند و در ناحیه تهران به عرض ۱۲۰ کیلومتر میرسند. شهرها و سکونتگاههای مهم در این ناحیه شامل کجور، لار، دماوند، فیروزکوه، لواسان و دیگر مناطق هستند. این بخش شامل قلههای مهمی همچون علمکوه، کوه دماوند، خالنو و آزادکوه میباشد.
رشتهکوههای شرقی البرز
رشتهکوههای شرقی یا شاهکوه البرز حدود ۳۰۰ کیلومتر به سمت شمالشرق امتداد دارند. بهدلیل اینکه دو رشته از این بخش به سمت جنوب انشعاب مییابند و هیچ عنصر جبرانی در سمت شمال مشاهده نمیشود، عرض آن به کمتر از ۴۸ کیلومتر کاهش مییابد. به جز رشتهکوه شاهکوه (که ارتفاع آن به ۳,۷۶۷ متر میرسد)، ارتفاع این رشتهکوه بهمرور به سمت شرق کاهش مییابد. درههای طولی در شرق شاهکوه کمتر میشوند و چندین پاسگاه در ارتفاعات پایینتر وجود دارد.
آب و هوای متفاوت در دو سمت رشتهکوههای البرز
شیبهای دریای خزر و شیبهای داخلی رشتهکوههای البرز از نظر آب و هوا و پوشش گیاهی تفاوتهای قابل توجهی دارند. شیب دریای خزر دارای آب و هوای مرطوب است که به دلیل جریانهای هوای شمالی، رطوبت دریا را جذب میکند و با برخورد به کوههای تند، موجب بارندگی میشود.
بارش سالانه در دشتهای گیلان بیش از ۱۰۰۰ میلیمتر است و در ارتفاعات بالاتر این مقدار بیشتر میشود، هرچند به سمت شرق کاهش مییابد. با این حال، این بارشها برای تغذیه جنگلهای مرطوب در طول سرتاسر ساحل دریای خزر در رشتهکوه کافی است، جایی که خاکها عمدتاً از نوع خاک جنگلی قهوهای هستند.
پوشش گیاهی طبیعی این شیب در نواحی مختلف بهطور مشخص رشد میکند: جنگلهای سرسبز هیرکانی در سطوح پایینتر، جنگلهای بلوط در نواحی میانه و جنگلهای عظیم بلوط از ارتفاعات ۱۷۰۰ متر تا سطوحی که شکافهای رشتهکوه به هوای مرطوب اجازه میدهند وارد حوضههای داخلی شوند. در برخی از درههای پناهگرفته، جنگلهای وسیعی از سرو وحشی مشاهده میشود. درههای محافظتشده نزدیک به رودخانه سفید تنها مناطق مهم کشت زیتون در ایران هستند.
آشنایی با قلههای مهم رشتهکوه البرز
رشتهکوههای البرز با قلههای زیبا و تنوع طبیعیاش یکی از مقاصد بینظیر کوهنوردی و طبیعتگردی در ایران به شمار میروند. از دماوند تا توچال، هر یک از قلههای این رشتهکوه با ویژگیهای خاص خود، تجربهای منحصر به فرد را برای کوهنوردان و علاقهمندان به طبیعت فراهم میکند
دماوند
بدون شک، دماوند، بهعنوان نماد ملی و بلندترین قله کشور، در صدر فهرست قلههای مهم البرز قرار دارد. این کوه با ارتفاع ۵۶۰۹ متر، نزدیک به بیست مسیر صعود (شامل دامنهها و یخچالها) را ارائه میدهد که آن را به یکی از بزرگترین مقاصد کوهنوردی تبدیل میکند. دامنههای اصلی جنوبی، غربی، شمالشرقی و شمالی، به همراه یخچالهایی مانند یخارس، دو بیشه، سیوله، بخشی از این مسیرهای صعود هستند. اگرچه مسیر جنوبی سادهترین مسیر است، اما لزوماً زیباترین مسیر نیست.
علم کوه
رابطه بین علمکوه و دماوند کمی شبیه به رابطهی کی۲ و اورست است. اورست مشهورتر و بلندتر است، اما دل کوهنوردان غالباً به سوی کی۲ کشیده میشود. این مقایسه به علمکوه، که ارتفاع آن ۴۸۵۰ متر است، نیز تعلق میگیرد. دیواره شمالی علمکوه، با وجود دیوار عظیم آن، یک مجموعه فنی پیچیده است که بهعنوان “مکهی کوهنوردان دیوارهای ایرانی” شناخته میشود. این ویژگیها باعث شدهاند که علمکوه یکی از مهمترین و جذابترین مقاصد کوهنوردی در ایران باشد.
شاخک
گروه قلههای شاخک با ارتفاع حداکثر ۴۷۹۵ متر و شامل پنج قله، معمولاً کمتر از دیگر قلهها در این فهرست صعود میشود. با این حال، شاخک جایگاه ویژهای در میان قلههای مهم رشتهکوه البرز دارد. شکل منحصر به فرد دیواره شمالی آن، نوع سنگها و رشتهکوه فنی و سختی که بین قلههایش قرار دارد، از ویژگیهای قابل توجه این قله هستند. صعود از طریق سنگهای ریزهای نیاز به تکنیکهای خاص و منحصر به فرد دارد. مسیر معمول صعود به این قلهها از پناهگاه سیاهسنگا در مسیر علمکوه آغاز میشود.
خلنو
قله خلنو، بلندترین قله در البرز مرکزی با ارتفاع ۴۳۷۵ متر، دو قله دارد: خلنو کوچک و خلنو بزرگ (اصلی). ویژگیهای منحصر به فرد این قله شامل دیوارههای ژاندارم در مسیر صعود است. زیبایی طبیعی این مسیر، به ویژه در اواخر بهار، جذابیت این کوه زیبا را دوچندان میکند.
آزادکوه
آزادکوه که به شاهزاده گردن کج نیز معروف است، با ارتفاع ۴۳۵۵ متر در قسمت شمالی البرز مرکزی قرار دارد. مسیر معمول صعود به این قله دارای دشواریهای فنی خاصی نیست. اما زیبایی منطقه و تعداد زیاد صعودها، این قله را به یکی از قلههای مهم رشتهکوه البرز تبدیل کرده است. وجود دیواره آزادکوه و رشتهکوه آن در سمت شمال کوه نیز اهمیت دارد. نقطه شروع معمول صعود به آزادکوه از روستای کلاک است.
دوبار
رشتهکوه دوبار مانند کمربندی در اطراف دماوند قرار دارد. صعود به این رشتهکوه بهطور مشابه عبور از کمربند دماوند احساس میشود. این مجموعه شامل ۳۵ قله است که بلندترین آن قلههای دوبار با ارتفاع ۴۰۸۰ متر است. طول این مجموعه در منابع مختلف بین ۶۰ تا ۷۰ کیلومتر ذکر شده است. بهعنوان یک کوهنورد ایرانی که به دنبال برنامههای جدی است، نباید دوبار را فراموش کرد. مشکلات فنی، مسافت طولانی و استقامت از دلایل این است که دوبار در میان قلههای مهم رشتهکوه البرز قرار دارد.
شاه البرز
برای رسیدن به قله زیبا و دیدنی شاهالبرز با ارتفاع ۴۱۷۰ متر، باید مسافت طولانی را طی کنید. نقطه شروع صعود به این قله از روستای حسنجون طالقان است که از پیچ و خمهای فراوان عبور کرده و پس از گذر از رودخانهها و موانع دیگر به قله میرسید. صعود به این قله، بهویژه در زمستان، چالشهای خاص خود را دارد. مسیر تابستانی آن نیز متفاوت است. این قله همچنین گزینهای جذاب برای کوهنوردی اسکی در منطقه البرز محسوب میشود. مسافت تا قله حدود ۱۸ کیلومتر است و ارتفاع صعود حدود ۲۲۰۰ متر میباشد.
تخت سلیمان
قله تخت سلیمان با ارتفاع ۴۶۵۹ متر، با شکوه در منطقه تخت سلیمان و در کنار علمکوه قرار دارد. وجود دیوارههای تخت و تخت سلیمان، قله دندان اژدها، ارتفاع بالا و چالشهای صعود به این قله در فصول مختلف از دلایل مهم قرار گرفتن این کوه در زمره قلههای مهم رشتهکوه البرز است. مسیر معمول صعود به تخت سلیمان از طریق وندرابن، سرچال و علمچال میباشد.
توچال
قله توچال با وجود اینکه ارتفاعی کمتر از ۴۰۰۰ متر دارد، یکی از قلههای مهم رشتهکوه البرز به شمار میرود. دلایل این انتخاب شامل بیشترین تعداد صعودها، وسعت منطقه توچال و تنوع فعالیتهای آن است که شامل کوهنوردی سنگی در بند یخچال، رشتهکوههایی همچون دارآباد توچال و چین کَلَغ توچال میشود. قله توچال با ارتفاع ۳۹۵۶ متر دارای ۱۲ مسیر صعود است که هرکدام زیبایی و دشواری خاص خود را دارند. این مکان یک مدرسه جامع کوهنوردی است.
سخن پایانی
رشته کوه البرز که حدود 900 کیلومتر طول دارد، یکی از مهم ترین ویزگی های جغرافیایی و رشته کوه های ایران است. این رشتهکوه نهتنها بهعنوان یک سد اقلیمی عمل میکند، بلکه تفاوتهای آشکاری در آب و هوا و پوشش گیاهی دو طرف خود ایجاد میکند. در حالی که شمال آن با بارشهای فراوان و جنگلهای سرسبز هیرکانی پوشیده شده است، جنوب البرز با شیبهای خشک و بیابانیاش کاملاً متفاوت است. رشتهکوههای البرز، با قلههای برجستهای همچون دماوند، علمکوه و توچال، همواره مقصدی بینظیر برای کوهنوردان و علاقهمندان به طبیعت به شمار میروند و گنجینهای از تاریخ و زیباییهای طبیعی را در دل خود دارند.
به پایان این مطلب با عنوان رشته کوه البرز کجاست؟ رسیدیم. امیدواریم برای شما مفید بوده باشد و همچنین پیشنهاد می کنیم در صورت تمایل از مطالب زیر نیز دیدن کنید.
مطالبی که ممکن است به آن علاقه مند باشید: